Geschiedenis van geomagnetische stormen: 30 jaar Kp-gegevens
Bekijk de geschiedenis van geomagnetische stormen van 1996 tot en met 2025, met dagen boven Kp-drempels, ranglijsten en downloadbare gegevens.
Het korte antwoord
Het volledige, definitieve Kp-register voor 1996–2025 ondersteunt geen eenvoudige ranglijst met de titel ‘actiefste jaar’. Het biedt wel verschillende transparante rangschikkingen. Volgens één brede maatstaf — UTC-dagen met ten minste één Kp-waarde van 5.0 of hoger — staat 2003 op de eerste plaats met 120 dagen, gevolgd door 2000 met 67 en 2025 met 62. Bij een hogere, zeldzamere drempel — UTC-dagen met ten minste één Kp-waarde van 8.0 of hoger — delen 2004 en 2024 de eerste plaats met elk zes dagen.
Deze twee uitkomsten beschrijven verschillende delen van de verdeling. Een jaar met veel dagen waarop Kp ≥5.0 werd bereikt, is niet automatisch ook het jaar met de meeste dagen waarop Kp ≥8.0 werd bereikt. Recente activiteit hoort thuis in het historische overzicht, maar de gegevens rechtvaardigen niet de bewering dat één modern jaar in alle opzichten ernstiger was. Ook meten ze niet hoeveel auroravertoningen mensen hebben gezien.
Een register opgebouwd uit UTC-intervallen van drie uur
De Kp-index is een planetaire maat voor geomagnetische activiteit. Het definitieve archief van GFZ bevat jaarbestanden vanaf 1932; de hier gebruikte periode 1996–2025 omvat 30 volledige kalenderjaren. Elk jaar in deze deelreeks heeft een dekking van 100.0% van de verwachte intervallen. Dat komt neer op in totaal 87 664 intervallen van drie uur: acht per UTC-dag, waarbij schrikkeljaren acht extra intervallen bevatten.
Kp is geen gebruikelijke lineaire schaal. De index wordt in derden gerapporteerd — bijvoorbeeld 5.0, 5.333 en 5.667 — en in het officiële gegevensformaat wordt elk van de acht UTC-intervallen afzonderlijk weergegeven. In de gegevensbeschrijving van GFZ staat dat voor wetenschappelijke aggregatie per dag de afgeleide lineaire Ap-index moet worden gebruikt, en niet de historische dagelijkse Kp-som. Daarom rangschikt de analyse twee controleerbare drempeltellingen, in plaats van een gemiddelde of som van Kp te berekenen.
De eerste telling is het aantal UTC-dagen met ten minste één interval van Kp ≥5.0. De tweede is het aantal UTC-dagen met ten minste één interval van Kp ≥8.0. Dit zijn daadwerkelijke numerieke drempelwaarden. NOAA koppelt de gehele Kp-waarden 5 tot en met 9 aan de schaal G1 tot en met G5, maar deze cijfers worden niet gepresenteerd als een telling van door NOAA geclassificeerde gebeurtenissen. De drempelwaarden bieden simpelweg een reproduceerbare manier om te laten zien hoe vaak het planetaire register twee sterk uiteenlopende niveaus bereikte.
De ranglijsten over 30 jaar
| Rangschikking naar UTC-dagen met Kp ≥5.0 | Jaar | UTC-dagen die aan de criteria voldoen | UTC-dagen met Kp ≥8.0 in hetzelfde jaar |
|---|---|---|---|
| 1 | 2003 | 120 | 5 |
| 2 | 2000 | 67 | 5 |
| 3 | 2025 | 62 | 2 |
| 4 | 2015 | 56 | 1 |
| 5 | 2005 | 55 | 4 |
| 6 | 1999 | 53 | 2 |
| 7= | 2001 | 50 | 4 |
| 7= | 2002 | 50 | 1 |
De overeenkomstige ranglijst voor de hogere drempel is korter. 2004 en 2024 delen de eerste plaats binnen de periode van 30 jaar, met zes UTC-dagen met Kp ≥8.0. In 2000 en 2003 waren het er vijf; in 2001 en 2005 vier; en in 1998 en 2023 drie. Bij de rangschikking is rekening gehouden met gelijke scores: gelijke aantallen delen dezelfde plaats, zonder niet-vermelde beslissingsregel.
Daarom kan één jaarlijks kerncijfer misleidend zijn. 2025 staat derde bij de bredere drempel, maar telt slechts twee UTC-dagen met Kp ≥8.0. 2024 heeft 36 dagen met Kp ≥5.0 — in deze reeks evenveel als 2022 — maar deelt de eerste plaats bij de hogere drempel. Beide metingen kloppen en beantwoorden verschillende vragen.
Wat het langetermijnpatroon ons kan vertellen
De reeks laat sterke verschillen van jaar tot jaar zien. Bij de brede drempel waren 2009 en 2020 de rustigste volledige jaren in deze periode van 30 jaar, met elk drie UTC-dagen die aan de criteria voldeden. Bij de hogere drempel hadden 14 van de 30 volledige jaren geen enkele UTC-dag met Kp ≥8.0. Dat contrast is nuttig, omdat het voorkomt dat een lezer één telling aanziet voor het volledige beeld van een jaar.
De waarde voor 2003 springt eruit: 120 UTC-dagen met een dagelijks maximum van Kp 5.0 of hoger, bijna twee keer zoveel als het aantal voor de nummer twee, 2000. Eén langdurige of terugkerende periode met verstoringen kan meerdere intervallen van drie uur beslaan en meer dan één UTC-dag raken.
Ook de recente waarden moeten in context worden gezien. In 2023 waren er 41 dagen met Kp ≥5.0 en drie met Kp ≥8.0; in 2024 waren dat er respectievelijk 36 en zes; in 2025 waren het er 62 en twee. Volgens de maatstaf Kp ≥5.0 was 2025 een jaar met veel activiteit, terwijl 2024 een hoger aantal dagen op of boven de hogere drempel had. Geen van beide impliceert bepaalde lokale waarnemingsresultaten of een langetermijntrend.
Context van de zonnecyclus zonder een oorzakelijk verband te veronderstellen
De zonneactiviteit varieert volgens een cyclus van ongeveer 11 jaar, en NOAA beschrijft geomagnetische stormen als doorgaans vaker voorkomend rond het zonnemaximum. Dat patroon biedt nuttige context voor een lange gegevensreeks, maar verklaart niet elke piek of elk dal. NOAA’s inleiding over ruimteweer vermeldt uitdrukkelijk dat stormen ook in de afnemende fase voorkomen, als gevolg van snelle stromen zonnewind.
Ook de directe omstandigheden in de zonnewind spelen een rol. NOAA’s naslaginformatie over CME’s legt uit dat de snelheid, richting en dichtheid van CME’s, en vooral de richting van hun magnetisch veld, de daaruit voortvloeiende geomagnetische respons beïnvloeden. Belangrijke informatie over het magnetisch veld is pas beschikbaar nadat deze stroomopwaarts van de aarde is gemeten. Een grafiek die Kp-tellingen naast de context van de zonnecyclus plaatst, kan helpen om gegevens in de tijd te situeren, maar kan niet bewijzen dat de cyclus de telling voor een bepaald jaar heeft veroorzaakt.
Die terughoudendheid is belangrijk voor de analyse van 1996–2025. De 30 jaarlijkse samenvattingen geven een historische rangschikking weer; een visuele vergelijking met het tijdsverloop van de zonnecyclus kan niet vaststellen waarom de jaartotalen onderling verschilden.
Beperkingen van het register
Het register meet de planetaire Kp-index in standaard-UTC-intervallen van drie uur, en niet aurorawaarnemingen, lokale waarnemingsomstandigheden of maatschappelijke gevolgen. Ook worden opeenvolgende intervallen met verhoogde waarden niet volgens een regel voor gebeurtenissen samengevoegd wanneer ze door korte dalingen of UTC-jaargrenzen worden onderbroken. NOAA merkt op dat de lokale respons kan verschillen van een wereldwijd gemiddelde index. Deze ranglijsten kunnen daarom niet dienen als overzicht van de gevolgen.
Methoden, beperkingen en bronvermelding
De momentopname van de brongegevens is op 7 november 2026 opgehaald via de GFZ JSON API: upstream-gfz-definitive-1996-2025.json, 87 664 unieke definitieve intervallen, SHA-256 5bb7ec6fcb728cdf74f0990f538ab40ed3e4fefd0996d95cc8c52dcfcdd79bc1. De bron is de dataset GFZ Potsdam Geomagnetic Kp index , DOI 10.5880/Kp.0001, samengesteld op basis van 13 bijdragende observatoria; GFZ schrijft voor dat de dataset en Matzka et al. (2021) als bron worden vermeld. De gegevens zijn beschikbaar onder CC BY 4.0.
Alleen de periode van 1996-01-01 00:00 UTC tot en met 2025-12-31 21:00 UTC is meegenomen. Elke jaarlijkse rij had een dekking van 100.0% van de verwachte intervallen van drie uur. Voor elke UTC-dag is het dagmaximum rechtstreeks vergeleken met 5.0 en 8.0. Vervolgens zijn de aantallen per volledig UTC-kalenderjaar opgeteld. Er is geen gemiddelde of som van Kp berekend en er is geen niet-gerapporteerde segmentering van gebeurtenissen toegepast. De gedeeltelijke gegevens voor 2026 zijn uitgesloten van alle tabellen en ranglijsten.
De resulterende aantallen zijn beschrijvend. De keuze van de drempelwaarde beïnvloedt de rangschikking, UTC-datums verschillen van lokale kalenderdatums en gelijke aantallen behouden dezelfde plaats. GFZ kan in het kader van het publicatieproces met DOI-versies gecorrigeerde gegevens uitbrengen; de ophaaldatum en de hash van de momentopname hierboven geven aan welke gegevens hier zijn gebruikt.
