Aurora australis na Tasmanii: gdzie, kiedy i jakie Kp

Australia leży na północ od południowego owalu zorzy polarnej, dlatego zorza australis jest tu zjawiskiem widocznym przy horyzoncie, a nie nad głową. Decydujące znaczenie ma więc szerokość geograficzna — to dlatego Tasmania odpowiada za nieproporcjonalnie dużą część australijskich zdjęć zorzy. W tym przewodniku omawiamy wymagane Kp dla poszczególnych miast, miejsca do obserwacji, najlepszą porę roku oraz oficjalne źródła informacji. Jeśli interesuje Cię szerszy obraz półkuli południowej, zacznij od naszego przewodnika po prognozie zorzy australis.

Dlaczego Tasmania, a nie kontynent

Widoczność zorzy zależy od szerokości geomagnetycznej. Południowy owal zorzy polarnej jest skupiony nad Antarktydą, a Australia leży daleko na północ od niego, więc cały kontynent znajduje się na obrzeżach tego zjawiska. Tasmania jest po prostu częścią Australii położoną najbliżej tych obrzeży, a różnica między wyspą a kontynentem jest na tyle duża, że wpływa na to, jakiej nocy potrzeba do obserwacji.

Drugim czynnikiem jest horyzont. Z każdego miejsca w Australii zorza australis pojawia się na południu, nisko nad horyzontem. Południowe wybrzeże Tasmanii wychodzi na Ocean Południowy, a między nim a Antarktydą nic nie ma — żadnych miast, poświaty świetlnej ani przeszkód terenowych. Melbourne leży natomiast nad zatoką Port Phillip i półwyspem Bellarine, a za obserwatorem rozciąga się łuna wielkiego miasta. Oba te czynniki działają w tym samym kierunku.

Każda omawiana tu australijska lokalizacja ma własną stronę miasta w AuroraMe, do której link znajduje się w poniższej tabeli. To na tej stronie publikowane są progi i bieżąca prognoza dla danego miasta.

Progi Kp w południowej Australii

Poniżej podano progi widoczności gołym okiem publikowane przez AuroraMe dla poszczególnych miast i obliczone na podstawie ich szerokości geomagnetycznej. Zakładają one bezchmurne, ciemne niebo bez Księżyca oraz niezasłonięty widok na południe. Długa ekspozycja często zarejestruje południową poświatę przy wartościach niższych od tych progów. Dlatego zdjęcia zorzy nieraz pojawiają się, zanim ktokolwiek zgłosi, że widział ją na własne oczy.

Różnica między Kp 7 a Kp 9 to cała historia polowania na zorzę w Australii. Kp 7 oznacza silną burzę geomagnetyczną, które występują wielokrotnie podczas aktywnego cyklu słonecznego; Kp 9 to skrajny koniec skali i rzadkość. Nasz przewodnik po burzach geomagnetycznych wyjaśnia, jak wartości Kp przekładają się na skalę burz NOAA od G1 do G5, a na stronie bieżących warunków burzowych znajdziesz aktualne dane.

Gdzie stanąć na Tasmanii

Hobart i półwysep South Arm

Hobart to oczywista baza wypadowa: to najbardziej wysunięta na południe stolica Australii, są tu połączenia lotnicze, a dobre miejsca obserwacyjne są w pobliżu. Samo miasto ma własną łunę, więc zwykle jedzie się na południe. Półwysep South Arm oferuje plażę z Oceanem Południowym za nią, a dojazd zajmuje zaledwie pół godziny. Kunanyi / Mount Wellington górujące nad miastem zapewnia wysokość, co pomaga, gdy niskie chmury zalegają w dolinach, ale szczyt jest odsłonięty i często zimniejszy oraz bardziej pochmurny niż wybrzeże.

Wyspa Bruny i dalekie południe

Na wyspę Bruny, na którą można dopłynąć promem z Kettering, dociera jeszcze mniej światła, a jej południowy kraniec wychodzi na otwarte wody. Jeszcze dalej na południe droga biegnąca wzdłuż rzeki Huon i w kierunku Cockle Creek prowadzi do najbardziej wysuniętego na południe miejsca w Australii, do którego można dojechać samochodem. W takich lokalizacjach granicznie słaba zorza staje się widoczna, ale trzeba poświęcić na dojazd godzinę lub dwie, a na miejscu nie ma żadnej infrastruktury.

Cradle Mountain i centralne wyżyny

Cradle Mountain i centralne wyżyny są naprawdę ciemne i oferują najbardziej spektakularne plany pierwszoplanowe w stanie, ale w przypadku obserwacji zorzy to kompromis: leżą dalej na północ niż Hobart, a góry, które tworzą ten krajobraz, mogą też zasłaniać południowy horyzont. Wybierz miejsce z niskim widokiem na południe — brzeg jeziora zwrócony na południe sprawdzi się znacznie lepiej niż szczyt.

Launceston i północ

Launceston ma taki sam próg Kp 7 jak Hobart, ale z północy wyspy biegun dzieli większy obszar lądu i więcej miast. Podczas zjawiska najlepiej pojechać na południe lub wschód, nad brzeg z niezasłoniętym widokiem na południe.

Przypadki na obrzeżach kontynentu: Wiktoria i Australia Południowa

Obserwacje na kontynencie są prawdziwe, ale zależą od warunków. Melbourne i Geelong mają próg Kp 8, co oznacza, że potrzebna jest bardzo silna burza. Gdy taka nadchodzi, potrzebne są te same warunki co na Tasmanii: oddal się od miejskiej łuny i znajdź wybrzeże zwrócone na południe. Wybrzeże Wiktorii na zachód i wschód od zatoki Port Phillip, południowy kraniec Wilsons Promontory oraz Great Ocean Road zapewniają widok na Ocean Południowy na południowym horyzoncie.

Adelaide przy Kp 9 znajduje się na skrajnym końcu skali. Południowo-wschodnie wybrzeże Australii Południowej, bliżej granicy z Wiktorią, jest położone znacznie korzystniej niż samo miasto. W obu stanach potraktuj zorzę na kontynencie jako zjawisko, na które reagujesz po otrzymaniu alertu, a nie powód do planowania weekendu — jeśli chcesz zaplanować taką wyprawę, jedź na Tasmanię.

Sezon, godziny i na co zwracać uwagę

Od marca do września

Sezon na zorzę na Tasmanii wyznacza ciemność, a nie sama zorza. Letnie noce są krótkie, a przydatne okno obserwacyjne zamyka się w okolicach grudniowego przesilenia. Od marca do września noce są na tyle długie, że warto zaplanować obserwacje, a miesiące równonocy na początku i na końcu tego okresu mają dodatkową zaletę: statystycznie aktywność geomagnetyczna wzrasta w okolicach równonocy marcowej i wrześniowej.

Godziny wokół lokalnej północy

Podburze zorzowe najczęściej występują w godzinach po obu stronach lokalnej północy magnetycznej, dlatego warto skupić się mniej więcej na przedziale od 22:00 do 02:00. To tendencja, a nie rozkład jazdy: jeśli burza nadejdzie o 20:00, zorza pojawi się o 20:00. Pokazy zwykle pulsują falami, zamiast utrzymywać się bez przerwy, dlatego odczekaj co najmniej godzinę, zanim uznasz, że już się skończyły. Najpierw daj oczom piętnaście do dwudziestu minut na przyzwyczajenie się do ciemności.

Służba meteorologii kosmicznej Bureau of Meteorology

Australia ma własną agencję zajmującą się meteorologią kosmiczną: Space Weather Services, działającą przy Bureau of Meteorology. Publikuje ona informacje o australijskich warunkach geomagnetycznych, alerty zorzowe i materiały edukacyjne na temat zorzy. To naturalne pierwsze źródło informacji o geomagnetycznym aspekcie decyzji o obserwacji w Australii. Zwykłe prognozy pogody Bureau obejmują drugą część, bo na Tasmanii o liczbie nocy sprzyjających obserwacji zorzy częściej decyduje zachmurzenie niż Kp. AuroraMe łączy aktywność geomagnetyczną, zachmurzenie, fazę Księżyca, okno ciemności i szerokość geomagnetyczną w jeden pięcioczynnikowy wynik — metodę opisujemy na naszej stronie metodologii, a bieżący widok znajdziesz na stronie śledzenia zorzy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Tasmania jest najlepszym miejscem w Australii do obserwacji zorzy australis?

Tak. Tasmania jest najbardziej wysuniętą na południe częścią Australii, a tym samym znajduje się najbliżej południowego owalu zorzy polarnej. AuroraMe podaje próg widoczności gołym okiem Kp 7 zarówno dla Hobart, jak i Launceston, w porównaniu z Kp 8 dla Melbourne i Geelong oraz Kp 9 dla Adelaide. Na dalekim południu wyspy, poniżej Hobart, warunki są jeszcze lepsze, ponieważ horyzont otwiera się na ocean, a dalej nie ma żadnych miast.

Jakie Kp jest potrzebne, żeby zobaczyć zorzę południową z Hobart?

Strona Hobart w AuroraMe podaje próg widoczności gołym okiem Kp 7. To wartość, przy której można się spodziewać widocznego pokazu podczas bezchmurnej, ciemnej nocy bez Księżyca i przy otwartym południowym horyzoncie. Oddalenie się od miejskich świateł i wyjazd na półwysep South Arm lub wyspę Bruny poprawi widok przy każdej wartości Kp, a długa ekspozycja aparatu często zarejestruje południową poświatę nawet w noce, gdy oko jej nie dostrzega.

Czy zorzę australis można zobaczyć z kontynentalnej Australii?

Sporadycznie, na południowym krańcu. Dla Melbourne i Geelong próg wynosi Kp 8, a dla Adelaide Kp 9, więc obserwacje na kontynencie zdarzają się podczas silnych i ekstremalnych burz geomagnetycznych, a nie zwykłych aktywnych nocy. Gdy takie burze nadchodzą, najlepsze są południowe wybrzeże Wiktorii i daleki południowy wschód Australii Południowej, gdzie południowy horyzont otwiera się na wodę.

Kiedy na Tasmanii trwa sezon na zorzę australis?

Mniej więcej od marca do września. Sama zorza występuje przez cały rok, ale na Tasmanii letnie noce są krótkie, a praktyczne okno obserwacyjne zamyka się w okolicach grudniowego przesilenia. Warto zaplanować obserwacje na marzec i wrzesień z dwóch powodów: statystycznie aktywność geomagnetyczna wzrasta w okolicach równonocy, a noce są już wtedy na tyle długie, by wykorzystać je do obserwacji.

Czy Bureau of Meteorology prognozuje zorzę?

Bureau of Meteorology prowadzi Space Weather Services, które publikuje informacje o australijskich warunkach geomagnetycznych i alerty zorzowe, a także materiały edukacyjne na temat zorzy. To australijski odpowiednik Space Weather Prediction Center NOAA w Stanach Zjednoczonych i źródło informacji o geomagnetycznym aspekcie decyzji o obserwacji w Australii. AuroraMe to niezależna aplikacja, która nie jest powiązana z żadną z tych agencji.

Źródła

• Bureau of Meteorology — Space Weather Services, Aurora — australijskie warunki geomagnetyczne, alerty zorzowe i objaśnienia dotyczące zorzy
• NOAA SWPC — prognoza zorzy na 30 minut — wyniki modelu OVATION obejmujące południowy owal zorzy polarnej
• NOAA SWPC — skale pogody kosmicznej — jak wartości Kp przekładają się na skalę burz od G1 do G5
• GFZ — indeks Kp — instytut, który oblicza i publikuje oficjalny indeks Kp
• NASA — zorze polarne — informacje o tym, jak wiatr słoneczny wywołuje zorze przy obu biegunach