Aurora borealis versus noorderlicht: hetzelfde verschijnsel, twee namen
Aurora borealis is de wetenschappelijke Latijnse naam; noorderlicht is de alledaagse Nederlandse naam voor hetzelfde verschijnsel. Lees waar beide worden gebez.
Als je hebt gezocht naar ‘noorderlicht’ en vervolgens wetenschappers ‘aurora borealis’ hebt zien schrijven, heb je je misschien afgevraagd of het om verschillende dingen gaat. Dat is niet zo. Dit artikel geeft je het definitieve antwoord, legt uit waar beide namen vandaan komen en behandelt alle regionale namen die wereldwijd voor hetzelfde spectaculaire verschijnsel worden gebruikt.
Het korte antwoord
Noorderlicht en aurora borealis zijn hetzelfde verschijnsel. ‘Aurora borealis’ is de wetenschappelijke Latijnse naam. ‘Northern lights’ is de gebruikelijke Engelse beschrijvende term. Beide verwijzen naar de kleurrijke lichtverschijnselen die ontstaan wanneer deeltjes van de zonnewind in de buurt van de magnetische noordpool botsen met de aardatmosfeer. Beide namen zijn goed; ze betekenen hetzelfde.
Dit is een van de meest gezochte vragen over het poollicht, en het antwoord is eenvoudig. De verwarring ontstaat doordat verschillende groepen andere namen gebruiken: wetenschappers schrijven ‘aurora borealis’, reisjournalisten zeggen ‘northern lights’ en de lokale bevolking in Scandinavië, Canada en Alaska gebruikt weer eigen regionale namen.
Waar komt de naam ‘aurora borealis’ vandaan?
Aurora: Romeinse godin van de dageraad
‘Aurora’ is de Romeinse godin van de dageraad, de godin die elke ochtend de poorten van de hemel opende voor de zon. De Romeinen gebruikten haar naam als poëtische beschrijving van het gloeiende licht dat vóór zonsopgang aan de hemel verschijnt. Toen Galileo Galilei in 1619 vanuit Noord-Italië een schitterend lichtverschijnsel waarnam, deed de glinsterende gloed langs de noordelijke horizon hem denken aan een zonsopgang, en daarom leende hij de naam.
Borealis: van Boreas, god van de noordenwind
‘Borealis’ is afgeleid van Boreas, de Griekse personificatie van de koude noordenwind. In de Griekse mythologie was Boreas een van de vier windgoden (Anemoi), verbonden met de winter en het noorden. Het bijvoeglijk naamwoord ‘borealis’ betekent in het Latijn eenvoudigweg ‘noordelijk’. Samen met Aurora betekent de volledige term ongeveer ‘dageraad van het noorden’, een naam die al meer dan 400 jaar bestaat.
Galileo Galilei bedacht de term in 1619
Galileo Galilei wordt gezien als de bedenker van ‘aurora borealis’, na zijn waarnemingen in 1619. Hij merkte terecht op dat het verschijnsel aan de noordelijke hemel ontstond en vergeleek het met een gloed vóór zonsopgang. Zijn verklaring — dat het lichtverschijnsel werd veroorzaakt door zonlicht dat weerkaatste op deeltjes in de bovenste atmosfeer — was onjuist, maar de naam bleef bestaan. De Franse filosoof Pierre Gassendi gebruikte datzelfde jaar onafhankelijk van hem dezelfde term.
De wetenschappelijke verklaring voor poollicht liet op zich wachten tot de 19e en 20e eeuw. Dankzij vooruitgang in de elektromagnetisme- en ruimtefysica werd toen het werkelijke mechanisme ontdekt: de wisselwerking tussen de zonnewind en de magnetosfeer van de aarde.
Hoe mensen over de hele wereld het noorderlicht noemen
Lang voordat Galileo het verschijnsel een Latijnse naam gaf, keken mensen op noordelijke breedtegraden al naar het poollicht en gaven ze het een naam. Deze regionale benamingen dragen eeuwen aan culturele interpretaties in zich.
| Taal | Naam | Letterlijke betekenis |
|---|---|---|
| Fins | Revontulet | ‘Vuurvossen’, afkomstig uit een mythe over een poolvos die door de hemel rent en met zijn staart vonken doet opspatten |
| Noors | Nordlys | ‘Noorderlicht’ |
| Zweeds | Norrsken | ‘Noordelijke schittering’ of ‘noordelijke gloed’ |
| Deens | Nordlys | ‘Noorderlicht’ |
| IJslands | Norðurljós | ‘Noorderlicht’ |
| Duits | Polarlicht | ‘Poollicht’ |
| Frans | Aurore boréale | ‘Noordelijke dageraad’ (dezelfde Latijnse woordstammen) |
| Spaans | Aurora boreal | ‘Noordelijke dageraad’ |
| Russisch | Северное сияние | ‘Noordelijke straling’ of ‘noordelijke gloed’ |
| Inuktitut | Aqsarniit | ‘Zij die bal spelen’, verwijzend naar geesten die spelen met een walrusschedel |
| Schots-Gaelisch | Na Fir Chlis | ‘De behendige mannen’ of ‘de vrolijke dansers’ |
| Sami | Guovssahasat | Ongeveer ‘licht van de dageraad’ of ‘schemering’ |
De Finse naam ‘Revontulet’ is bijzonder geliefd. Hij komt uit een volksverhaal over de Firefox, een poolvos die over de noordelijke heuvels rent en met zijn staart vonken door de lucht veegt wanneer die langs de besneeuwde grond en boomtoppen strijkt. Het beeld van een rennende vos die strepen licht over de donkere hemel schildert, vangt iets wat een puur wetenschappelijke beschrijving niet kan.
De Sami-volken van Scandinavië behandelden het poollicht met eerbied en voorzichtigheid. Volgens sommige tradities zou fluiten naar of zwaaien naar het licht de aandacht van de geesten trekken, met onvoorspelbare gevolgen. Inheemse culturen in het hele Arctische gebied ontwikkelden rijke interpretatiekaders voor het poollicht, lang voordat de moderne wetenschap een verklaring bood.
Aurora borealis versus aurora australis: de zuidelijke tegenhanger
Net zoals aurora borealis ‘noordelijke dageraad’ betekent, betekent aurora australis ‘zuidelijke dageraad’; ‘australis’ is het Latijnse bijvoeglijk naamwoord voor zuidelijk. De twee lichtverschijnselen zijn elkaars spiegelbeeld en treden gelijktijdig op aan tegenovergestelde polen wanneer een zonnestorm de aarde treft.
De natuurkunde is identiek. De kleuren zijn identiek. Het enige verschil is geografisch: aurora australis is te zien vanaf de zuidelijke uiteinden van Nieuw-Zeeland, Argentinië en Australië, in plaats van vanuit Scandinavië en Canada. Omdat er op de zuidelijke hoge breedtegraden die hiervoor nodig zijn veel minder toegankelijk land is, krijgt aurora australis veel minder aandacht, hoewel het minstens zo spectaculair is.
Lees onze volledige Gids voor aurora australis voor specifieke locaties, Kp-drempelwaarden en kijktips voor het zuidelijk halfrond.
Waarom poollicht ontstaat: de korte versie
De zon zendt voortdurend een stroom geladen deeltjes uit die de zonnewind wordt genoemd. Het magnetisch veld van de aarde buigt het grootste deel van deze stroom af, maar sommige deeltjes worden naar de magnetische polen geleid. Wanneer deze energierijke deeltjes botsen met zuurstof- en stikstofatomen op 80–300 kilometer boven het aardoppervlak, geven die atomen de opgenomen energie af als zichtbaar licht.
- Groen poollicht: Zuurstof op een hoogte van ~100 km, de meest voorkomende kleur
- Rood poollicht: Zuurstof hoger in de atmosfeer (~200–300 km), zeldzamer en meestal bovenaan de lichtgordijnen
- Blauw en paars poollicht: Stikstofmoleculen, meestal op lagere hoogtes
- Roze en magenta: Een mix van stikstof en zuurstof op lagere hoogte, vaak aan de basis van sterke lichtgordijnen
De intensiteit hangt af van hoeveel zonnewind op een bepaald moment de magnetosfeer van de aarde treft, gemeten met de Kp-index (schaal van 0–9). Een hogere Kp betekent een groter poollichtovaal, waardoor het poollicht zich naar lagere breedtegraden verplaatst.
Lees voor een volledige wetenschappelijke uitleg onze gids over waardoor aurora borealis ontstaat.
Hoe je het ook noemt, AuroraMe volgt het
AuroraMe volgt aurora borealis en aurora australis even goed, op elke GPS-coördinaat op aarde. De app ondersteunt 37 talen, dus of je het nu noorderlicht, Nordlys, Revontulet of aurora borealis noemt, je kunt het in je eigen taal volgen. Stel je locatie en waarschuwingsdrempel in en laat de app de rest doen.
Veelgestelde vragen
Zijn noorderlicht en aurora borealis hetzelfde?
Ja, helemaal. ‘Northern lights’ is de gebruikelijke Engelse naam. ‘Aurora borealis’ is de wetenschappelijke naam, bedacht door Galileo in 1619. Beide verwijzen naar dezelfde lichtverschijnselen, veroorzaakt door de wisselwerking tussen deeltjes van de zonnewind en de aardatmosfeer in de buurt van de magnetische noordpool. Beide termen zijn juist en uitwisselbaar.
Wat betekent aurora borealis in het Nederlands?
‘Aurora borealis’ betekent ongeveer ‘dageraad van het noorden’. Aurora was de Romeinse godin van de dageraad. Borealis komt van Boreas, de Griekse god van de noordenwind, en betekent ‘noordelijk’ in het Latijn. De naam beschrijft hoe de gloed van het poollicht langs de noordelijke horizon op een zonsopgang lijkt.
Wie gaf aurora borealis als eerste een naam?
Galileo Galilei wordt gezien als de bedenker van de term ‘aurora borealis’ in 1619, nadat hij vanuit Italië een lichtverschijnsel had waargenomen. Pierre Gassendi gebruikte datzelfde jaar onafhankelijk van hem dezelfde term. De naam wordt sindsdien in wetenschappelijke literatuur gebruikt, hoewel lokale namen zoals Revontulet (Fins) en Nordlys (Noors) al eeuwen vóór Galileo bestonden.
Wat is aurora australis?
Aurora australis is de tegenhanger van aurora borealis op het zuidelijk halfrond. ‘Australis’ betekent ‘zuidelijk’ in het Latijn. Beide verschijnselen ontstaan door identieke natuurkundige processen en treden gelijktijdig op tijdens geomagnetische stormen. Aurora australis is te zien vanaf de zuidelijke uiteinden van Nieuw-Zeeland, Argentinië en Australië. Het wordt ook ‘zuiderlicht’ genoemd.
Uit welke taal komt ‘aurora’?
‘Aurora’ is Latijn en is ontleend aan de naam van de Romeinse godin van de dageraad. De Romeinen noemden de godin Aurora; haar Griekse tegenhanger was Eos. Galileo koos deze naam in 1619 omdat de gloed van het poollicht langs de noordelijke horizon op het licht van de dageraad leek. Dezelfde woordstam zit in Engelse woorden als ‘aurora’, ‘aureate’ (goudkleurig) en ‘east’ (waar de zon opkomt).
Hoe noemen verschillende landen het noorderlicht?
Het noorderlicht heeft veel namen: Revontulet in het Fins (betekent ‘vuurvossen’), Nordlys in het Noors en Deens, Norrsken in het Zweeds, Polarlicht in het Duits, Aurore boréale in het Frans, Aurora boreal in het Spaans, Северное сияние (Severnoye siyaniye) in het Russisch en Atuat in het Inuktitut. Elke naam weerspiegelt lokale culturele interpretaties van hetzelfde natuurlijke lichtverschijnsel.
Bronnen
- NASA — Wat is het poollicht? — wetenschappelijke terminologie en soorten poollicht
- NOAA SWPC — Poollicht — definities van aurora borealis en aurora australis